صفحه اول 

استاد علی معلم دامغانی در واحد علوم و تحقیقات :

حافظ دﱡر یتیم بوده است

 گفتمان عرفان نظری در اشعار حافظ ، به همت معاونت فرهنگی در دانشکده مدیریت و اقتصاد واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی  برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی واحد علوم و تحقیقات دکتر غلامحسین عمرانی استاد زبان و ادبیات فارسی در این مراسم گفت : عرفان حافظ از اشعار وی به صورت فنی و حرفه ای باید استخراج شود و نخستین منبع برای دریافت عرفان حافظ، خود دیوان اوست. اما هر شخصی، نمی تواند این کار را انجام دهد مگر اینکه اهل فن باشد و به علومی همچون فرهنگ و معارف اسلامی، عرفان اسلامی، خطاطی، قرآن و حدیث و ... واقف باشد.

وی با بیان این مطلب که حافظ در اشعارش مفاهیم قرآنی را تفسیر کرده است گفت : یکی از ابتکارات حافظ، این بوده که ایشان صبح ها به درس قرآن می رفته اند. حافظ در اشعارش از کلماتی چون شب، دوش، و سحرگاهان، ... بسیار نام برده است. شب و سحر گاهان برای حافظ، مفهوم عرفانی دارد. و منظور از شب، شب ازلی است.

دکتر عمرانی افزود: در اشعار حافظ، اولین نکته، درست خواندن اشعار اوست. عشق حافظ، عشق الهی و آسمانی است. قرآن را خود قرآن تفسیر می کند. در خصوص دیوان حافظ، نیز اینگونه است، دیوان حافظ را خود دیوان حافظ تفسیر می کند.

وی ادامه داد: حافظ، اسلوب و شیوه قرآن را از جنبه هنری غزل در اشعارش رعایت کرده است. سعدی نیز اینگونه بوده است. عرفان عملی، تحت الحمایه عرفان نظری است. اهل عرفان با رموز و اشاره، سخن می گویند. رمز و اشاره، در شعر هم به کار می رود (به صورت استعاره و کنایه). پس باید با فنون آن آشنا شد. حافظ از عالم غیب ملهم می شده است. خودش شعر نگفته بلکه به وی اشراق و الهام می شده است. یعنی در ضمیر ناخوداگاهش ریشه داشته است. به همین سبب، حافظ را عارف می دانند. عرفان حافظ، الهی و عاشقانه است.

دکتر عرفانی افزود: خود حافظ، از جنس شب است. حافظ درس شعر را تعلیم ندید بلکه تمامی اشعار، به او الهام شد. در پایان، توصیه می گردد جهت استخراج عرفان حافظ، از کتابهای "تماشا گه راز" ، "مبانی عرفان و تصوف" ، "عرفان نظری (یحیی یثربی)" کمک بگیرید  و با اهل علم و عرفان، نشست و برخاست داشته باشید.

استاد علی معلم دامغانی  شاعر معاصر نیز در این مراسم گفت: حافظ، دﱡر یتیم بوده است. "یتیم"، دو معنا دارد و معنای دور آن، گوهری است که نظیرش پیدا نشود و یگانه باشد، مثل مروارید. و حافظ همان دﱡر یتیم است. حافظ، بزرگ سلسله شاعران پارسی است، که افتخار مشرق زمین و عالم انسانیت است.

وی با بیان این مطلب که اگر شعر، شانی داشته باشد، که دارد، شعر اشتباها به سه وجه شده است افزود: سه نوع اشتباه که نوع دوم آن، در خصوص حروفی است که یک کلمه را می سازند، مثل شعر، شرع، و عرش. این ها در معنی قاموسی مترادف و مشابه نیستند. اما در حقیقت دلالت بر یک امر واحد دارند، مثلا بزرگی و زیبایی. بالاتر از عقل، دو، سه عنوان بیشتر نداریم. اول اساطیر (مفاهیم آن در عالم اسلام منفی است). دوم، هنر (آن چیزی است که وحی نیست). سوم، وحی (مخصوص پیامبران است) این پیام ها در نوع عالی اش شعر است و حافظ شخصیتی است که این الهام را به تمامی دارد.

دکتر معلم ادامه داد: شعر نیز خود به دو گونه است: شعر خوب و هدایت گر، شعر مضل و گمراه گر و این نکته بسیار اهمیت دارد که شاعر ، شعرش در کدام دسته قرار می گیرد.

 سید حسن امین استاد دانشگاه و سردبیر و مدیر مسئول  مجله حافظ نیز در این مراسم گفت: عرفان یا معرفت همان شناخت است و شناخت دارای انواع و اقسام و مراتب و مدارج مختلف است و از مقسم های مختلف قابل تقسیم است.

وی ادامه داد: عرفان به سه جنبه فلسفی( فراتر از علم است)، علمی و هنری ( چون منبع آن فراعقلی و حسی است نوع برتر شناخت است) تقسیم می شود . در حوزه تمدنی  ایران، عرفان به دو جنبه نظری و عملی تقسیم می شود . تاثیرگذارترین فرد در عرفان نظری در اسلام ابن عربی است و قطعا حافظ از این منبع فکری عظیم آگاهی داشته است و این امر در اشعارشان مشهود است. اما اینکه خود حافظ پیرو این مکتب باشد یا خیر هنوز قطعیت ندارد.

سید حسن امین با بیان این مطلب که هدف از خلقت عبادت است و عبادت مستلزم معرفت اولیه ( شناسایی وجود الهی) است ادامه داد: گوته فیلسوف ، حقوقدان و عالم علوم طبیعی ، در مقابل حافظ کرنش دارد و او را برترین عالم خلقت می داند. حافظ قطعا عارف است و شناسایی خدا و مراحل مختلف سلوک عملی را طی کرده و به مدارجی رسیده اند. ربط بین واجب و ممکن را عشق می داند و کلید واژه حافظ عشق است و این عشق دارای مدارج و مراتب مختلف است و تمامی فلاسفه ایرانی یک باب در مبحث عشق دارند.

یکشنبه 3  آبان 1388 ساعت 9 صبح

بالاي صفحه صفحه اول

E-Commiunication Center

Copyright ©2007I.A.U. Islamic Azad University. Science and Research Branch