 |
||
|
كتاب الكترونيكي را به طور ساده ميتوان اين گونه تعريف كرد: " ذخيره اطلاعات يك كتاب در قالب ديجيتال به صورتي كه بتوان آن را بر روي صفحه كامپيوتر مشاهده كرد." كتابهاي الكترونيكي را ميتوان روي محملهاي ديجيتالي نظير "ديسك فشرده"، "ديسك فشرده ديجيتالي"، شبكه جهاني وب، و جز آن منتشر كرد. براي مثال، بسياري از منابع مرجع نظير دايرةالمعارف بريتانيكا، دايرةالمعارف آمريكانا، فرهنگ وبستر، فرهنگ آكسفور و از اين قبيل، علاوه بر قالب چاپي، بر روي ديسك فشرده و نيز شبكه جهاني وب قابل دستيابي هستند در سالهاي اخير، ناشران منابع مرجع سعي كردهاند تا علاوه بر لوح فشرده، انتشارات خود را از طريق شبكه جهاني وب در محيطي فراگيرتر، ارزانتر، و با قابليتهاي چند رسانهاي و فرامتني در دسترس طيف وسيعي از خوانندگان قرار دهند. كتابهاي الكترونيكي را ميتوان به دو صورت در محيط وب شناسايي كرد. برخي كتابهاي الكترونيكي، شكل چاپي ندارند و فقط در قالب ديجيتالي منتشر ميشوند. همه فرآيند نشر كتاب از زمان تأليف تا قرار گرفتن در محيط وب، به صورت الكترونيكي انجام ميشود. بنابراين چنين كتابهايي را نميتوان در جهان چاپي و كتابخانههاي سنتي يافت و از اين لحاظ اثري منحصر به فرد به شمار ميآيند. اين بخش از عرصه نشر كتابهاي الكترونيكي هنوز با مشكلات حقوقي، معنوي، و اقتصادي روبهرو است. در واقع، ناشران به اين نكته مهم پيبردهاند كه چه از نظر رقابت با ديگران و چه از لحاظ پاسخگويي به نيازهاي جامعه جديدي از مخاطبان يعني "خوانندگان اينترنتي"، چارهاي جز توجه به امكانات و قابليتهاي نشر اينترنتي ندارند و ناچار به نقشآفريني در اين محيط هستند. بخش دوم از كتابهاي الكترونيكي در محيط وب، در واقع شكل الكترونيكي نسخههاي چاپي منتشر شده به شمار ميآيند كه ناشران آنها را از طريق وب نيز دسترسپذير كردهاند. اين گروه كتابهاي الكترونيكي به سرعت در حال توسعه و گسترش هستند. نواع كتابهاي الكترونيكي، با توجه به ويژگيها، امكانات، و كاربردهايشان به گروههایي همچون 1. كتابهاي الكترونيكي فقط متن 2. كتابهاي الكترونيكي داراي تصاوير اسكن شده 3. كتابهاي الكترونيكي با تصاوير متحرك 4. كتابهاي الكترونيكي سخنگو 5. كتابهاي الكترونيكي چند رسانهاي تقسيم ميشوند. تابهاي الكترونيكي در محيط وب بيشتر در قالب PDF، HTML، و يا متن ساده در دسترس قرار ميگيرند. براي مطالعه برخي كتابهاي الكترونيكي بايد همه متن كتابها را به كامپيوتر شخصي خود انتقال داد و يا صفحه يا فصل آنها را مطالعه كرد. مهمترين مزاياي نشر كتاب در محيط وب از نظر ناشران: .1 كاهش هزينههاي توليد و چاپ كتاب.انتشار فقط يك نسخه از كتابهاي الكترونيكي در محيط وب و دسترسي همزمان همه خوانندگان به آن، موجب ميشود تا برخلاف كتابهاي چاپي نياز به انتشار شمارگاني بالا از يك كتاب نباشد. البته تهيه و قراردادن يك كتاب الكترونيكي در محيط وب داراي هزينههاي جانبي براي ناشران نظير ثبت حوزه، خريد فضا در محيط وب، طراحي گرافيكي، حفظ و نگهداري سايت، نوشتن برنامه جستجو و پايگاه اطلاعاتي، ورود اطلاعات، خريد تجهيزات كامپيوتري و شبكه، و موارد ديگر است، ولي بسياري از امكانات و تجهيزات فوق ميتوانند در نشر كتابهاي الكترونيكي ديگر نيز استفاده شوند و در واقع فقط يك بار ناشر هزينه شوند. 2عدم نياز به فضاي فيزيكي براي انباركردن كتاب.يكي از مشكلاتي كه ممكن است ناشران با آن روبهرو شوند، انباركردن كتابها قبل از توزيع و نيز نگه داري نسخههاي اضافي است. نشر كتاب در قالب الكترونيكي نياز به فضاي فيزيكي براي انباركردن كتاب ندارد، زيرا همه اطلاعات در قالب ديجيتال ذخيره ميشود. علاوه بر اين، اگر محيط نگه داري كتابها از شرايط مناسبي نظير رطوبت، گرما، نور و جز آن برخوردار نباشد، به نسخ چاپي به مرور زمان آسيب خواهد رسيد. ولي كيفيت اطلاعات ديجيتال همواره يكسان ميماند. 3-عدم نياز به توزيع و ارسال كتاب به نقاط ديگر.يكي از مشكلاتي كه ناشران به ويژه در كشور ما با آن روبهرو هستند، عدم توزيع سريع، مناسب و كم هزينه كتابها در شهرهاي مختلف است. كتابهاي الكترونيكي نياز به توزيع و يا ارسال به نقاط ديگر ندارند، اما بايد به نحو مناسبي خوانندگان را از انتشار آنها مطلع ساخت. چنين فرايندي ميتواند از طريق مطبوعات، سايت وب، پست الكترونيكي، و تبليغات چاپي انجام شود. -4 عدمبرگشت كتاب از سوي كتابفروشان به دلايل مختلف.از آنجا كه تنها يك نسخه از كتاب الكترونيكي توليد ميشود و در محيط وب در دسترس قرار ميگيرد، ناشران هيچگاه با مشكل برگشت كتاب از سوي كتابفروشان و توزيعكنندگان روبهرو نخواهند شد. 5-سرعت بخشيدن به چرخه نشر كتاب. نشر كتاب در قالب الكترونيكي بسياري از موانع بر سر راه چاپ كتاب به صورت سنتي را از ميان بر ميدارد، براي مثال ديگر نيازي به ارسال كتاب به چاپخانه، بررسي كيفيت چاپ، صحافي، و توزيع و ارسال به كتابفروشيها نيست. اما اين موضوع هنگامي حاصل ميشود كه قبلاً سياستگذاري صحيح و راهبردي براي نشر كتاب به صورت الكترونيكي انجام شده باشد. 6-خريد پيوسته كتاب.منظور از "خريد پيوسته كتاب" اين است كه خوانندگان ميتوانند از هر كجا پس از مطالعه معرفي و يا نقد و بررسي كتاب، به سفارش و خريد آن اقدام كنند. يكي از محدوديتهاي شيوههاي سنتي توزيع كتاب اين است كه خوانندگان مجبور هستند به كتابفروشيها يا منابع معرفي كتاب مراجعه كنند و اين در حالي است كه اين موضوع فقط شامل خوانندگان در يك منطقه جغرافيايي خاص ميشود.در نظام خريد پيوسته كتاب از طريق اينترنت، هر كس از هر كجا و در هر زمان ميتواند به سايت ناشر مراجعه كند و پس از مطالعه مقدماتي كتاب مورد نظر، به انتخاب و سفارش آن بپردازد. 7- جلوگيري از تمامشدن نسخههاي چاپي.يكي از مشكلاتي كه خوانندگان به ويژه براي خريد كتابهاي مرجع پر استفاده و كمياب با آن روبهرو هستند، دسترسي به آثاري است كه همه نسخههاي چاپي آنها در بازار نشر به فروش رفته و ناشر به دلايل مختلف ديگر اقدام به انتشار چاپهاي جديد از آن نكرده است. به اين گونه كتابها اصطلاحاً كتابهاي خارج از چاپ ميگويند. 8-فرصت بيشتر براي انتشار عناوين بيشتر و آثار الكترونيكي.توليد فقط يك نسخه كتاب در قالب الكترونيكي، دسترسي تعداد زيادي از خوانندگان به يك نسخه از كتاب به طور همزمان، و موارد ديگر منجر به كاهش هزينه توليد كتاب ميشود و بدين ترتيب ناشران فرصت بيشتري پيدا ميكنند تا به انتشار عناوين بيشتري از كتابهاي ويژه در زمينههاي تخصصي بپردازند. نوشته:بهروزحيدري كارشناس ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه آزاد اسلامي- واحد علوم وتحقيقات
E-Commiunication Center Copyright ©2007I.A.U. Islamic Azad University. Science and Research Branch Design : Mohammad Jahanseir All rights reserved |
||
